Lyricorum libri

Odae (selectio)

________________________________________________________________

Liber I

Liber II

Liber III

Liber IV

Liber I

Oda I

Cum infestae Thracum copiae

Pannonia excessissent.

Iam minae saevi cecidere belli:

Iam profanatis male pulsa terris

Et salus, et pax niveis revisit

Oppida bigis:

5

Iam fides, et fas, et amoena praeter

Faustitas laeto volat arva curru:

Iam fluunt passim pretiosa largis

Saecula rivis.

Candidi soles veterisque venae

10

Fontibus nati revocantur Anni:

Grandinat gemmis, riguoque caelum

Depluit auro.

Meque veraci cecinisse plectro

Inter Octobres, tua festa, pompas,

15

Prisca Saturni rediisse saecla,

Approbat Orbis.

Aurei patrum niveique mores,

Exul et sera procul usque Thule

Candor, et pulchro remeare virtus

20

Audet Olympo.

Lactis, et fusi per aprica mellis

Garruli campos secuere rivi:

Et superfuso tumuere plenae

Nectare ripae.

25

Laetior vulgo seges inquietis

Fluctuat culmis, titubantque frugum

Uberes campi, nec avara sulcis

Invidet Aestas.

Pastor errantes comitatus haedos

30

Provocat raucas calamo cicadas:

Mugiunt colles, et anhela fessis

Silva iuvencis.

Pace subsultant iuga, pace rident

Tetricae rupes: leve separatos

35

Otium colles amat, et sequestri

Gaudia pagi.

Te Ceres flavis redimita culmis,

Magne pacati moderator orbis,

Te suis Aestas opulenta circum-

40

fundit aristis.

Supplici Myrtus tibi servit umbra,

Serviunt Lauri: tibi celsa longe

Quercus assurgit, tremuloque pinus

Vertice nutat.

45

Siderum praeses, dominusque terrae,

Lucida Romam speculatus arce,

Regna tranquillet, cupidoque patrem

Te velit orbi.

Laurus annosum tibi signet aevum:

50

Fata te norint, properentque Parcae

Nescium carpi tibi destinatos

Stamen in annos.

Quaeque formosos sedet inter ignes,

Sedulam pro te miserata Romam

55

Virgo, quam circum glomerantur albis

Astra choreis:

Curet effusas Latii querelas,

Virginum castas iuvenumque voces

Curet, et votis procerum reclinem ac-

60

commodet aurem.

Oda II

Ad Aurelium Lycum.

fortuna queratur.

Indignas, Lyce, naenias,

Et maestum gemitu pectus, et hispidis

Frontem nubibus expedi,

Cum Sol non solito lumine riserit,

5

Et fortuna volubilis

Fati difficilem iecerit aleam.

Quod vexant hodie Noti,

Cras lambent hilares aequor Etesiae.

Maestum Sol hodie caput,

10

Cras laetum roseo promet ab aequore.

Alterno redeunt choro

Risus et gemitus, et madidis prope

Sicci cum lacrymis ioci.

Nascuntur mediis gaudia luctibus;

15

Sic fatis placitum. Suis

Tempestiva fluunt fata periculis.

Fessos duxit heri boves,

Dat magnis hodie iura Quiritibus:

Et quae bobus ademerat,

20

Imponit Gabiis, et Curibus iuga.

Idem Phosphorus aspicit

Magnum, quem tenuem viderat Hesperus.

Quod si seria ludicris

Fortunae placeat texere, rusticus

25

Hesternam repetet casam,

Ridentis populi non humilis iocus:

Et qui rexerat omnia,

Findet laurigeris ligna securibus.

Quod si defuerit salix

30

Fasces pauperibus subiciet focis.

Oda XIII

Ad Tarquinium Lavinum.

Non si Sol semel occidit,

Non rubris iterum surget ab Indiis;

Nec si quos celeris rotae

Sors non exiguo proruit impetu,

5

Non lapsos iterum levet,

Arguto docilis ludere cum ioco.

Ne spem proice, Tarquini:

Cuius paene retro lambere pulverem

Et vestigia diceris,

10

Cum fortuna levem verterit orbitam,

Effusam super et luto

Fumantem poteris cernere purpuram.

Tunc et risibus abstine,

Neu turpi domino lumina paveris:

15

Neu calces nimium, memor

Fortunae geminam saepe iaci pilam.

Liber II

Oda II

Ad Publium Memmium.

extendendam esse.

Quae tegit canas modo bruma valles,

Sole vicinos iaculante montes

Deteget rursum. Tibi cum nivosae

Bruma senectae

5

In caput seris cecidit pruinis,

Decidet nunquam. Cita fugit Aestas,

Fugit Autumnus, fugient propinqui

Tempora Veris:

At tibi frigus, capitique cani

10

Semper haerebunt, neque multa nardus

Nec parum gratum repetita dement

Serta colorem.

Una quem nobis dederat iuventus,

Una te nobis rapiet senectus:

15

Sed potes, Publi, geminare magna

Saecula fama.

Quem sui raptum gemuere cives,

Hic diu vixit. Sibi quisque famam

Scribat heredem: rapiunt avarae

20

Cetera Lunae.

Oda V

E rebus humanis excessus.

Humana linquo: tollite praepetem

Nubesque ventique. Ut mihi devii

Montes resedere, et volanti

Regna procul, populosque vastus

5

Subegit aer! Iam radiantia

Delubra Divum, iam mihi regiae

Turres recessere, et relictae in

Exiguum tenuantur urbes;

Totasque qua se cumque ferunt vagae

10

Despecto gentes. O lacrymabilis

Incerta fortunae! o fluentum

Principia interitusque rerum!

Hic ducta primis oppida moenibus

Minantur in caelum: hic veteres ruunt

15

Murique turresque: hic supinas

Paene cinis sepelivit arces.

Hic mite caelum, sed rapidae ruunt

In bella gentes: hic placida sedent

In pace, sed late quietos

20

Dira lues populatur agros.

Hic paene tellus tota micantibus

Ardet sub armis: stant acies adhuc

Pendente Fatorum sub ictu,

Et dubio Furor haesitavit

25

In bella passu: parte alia recens

Iam mixta Mavors agmina mutuam

Collisit in mortem, et cadentum

Caede virum, cumulisque latos

Insternit agros: hic Mareoticae

30

Secura merces aequora navigant,

Portusque certatim frequentes

Centum operis populisque fervent.

Nec una Marti causa, nec unius

Sunt arma moris. Bellat adulterae

35

Ridentis e vultu voluptas,

Inque Helena procus ardet orbis.

Hic verba bellis vindicat: hic canis,

Heu vile furtum! Se mala comparant;

Rarum sub exemplo superbit,

40

Nec sceleris scelus instar omne est.

Eous illinc belligera latet

Sub classe pontus: Iam Thetis aenea

Mugire flammarum procella, et

Attonitae trepidare cautes,

45

Et ipsa circum litora percuti

Maiore fluctu. Sistite barbari,

Ferroque, neu simplex, et igni, et

Naufragio geminate fatum.

Parumne tellus in miseras patet

50

Immensa mortes? hinc miserabili

Quassata terrarum tumultu

Stare pavent titubantque regna,

Unaque tandem funditus obruunt

Cives ruina. Stat tacitus cinis,

55

Cui serus inscribat viator:

«Cum populo iacet hic et ipso

Cum Rege regnum.» Quid memorem super-

infusa totis aequora portubus

Urbes inundare, et repente

60

Tecta Deum sonuisse fluctu,

Regumque turres, et pelago casas

Iam iam latentes? iam video procul

Mercesque differri, et natantem

Oceano fluitare gazam.

65

Alterna rerum militat efficax

In damna mundus. Cladibus instruit

Bellisque rixisque et ruinis

Sanguineam Libitina scenam,

Suprema donec stelligerum dies

70

Claudat theatrum. Quid morer hactenus

Viator aurarum et serenas

Sole domos aditurus usque

Humana mirer? Tollite praepetem

Festina vatem, tollite nubila

75

Qua solis et lunae labores

Caeruleo vehit aethra campo.

Ludor? sequaces aut subeunt latus

Feruntque venti? Iamque iterum mihi

Et regna decrevere, et immensae

80

Ante oculos periere gentes;

Suoque semper terra minor globo

Iam iamque cerni difficilis, suum

Vanescit in punctum? o refusum

Numinis Oceanum! o carentem

85

Mortalitatis portubus insulam!

O clausa nullis marginibus freta!

Haurite anhelantem, et perenni

Sarbivium glomerate fluctu.

Oda VII

Ad Publium Memmium.

Esset humanis aliquod levamen

Cladibus, si res caderent eadem

Qua mora surgunt; sed humant repentes

Alta ruinae.

5

Nil diu felix stetit; inquieta

Urbium currunt hominumque Fata:

Totque vix horis iacuere, surgunt

Regna quot annis.

Casibus longum dedit ille tempus,

10

Qui diem regnis satis eruendis

Dixit: elato populos habent mo-

menta sub ictu.

Parce crudeles, moriture Publi,

Impio divos onerare questu,

15

Densa vicinis nimium vagari

Funera tectis.

Quae tibi primum dedit hora nasci,

Haec mori primum dedit. Ille longum

Vixit, aeternum sibi qui merendo

20

Vindicat aevum.

Oda VIII

Ad Asterium.

At nos inani pascit imagine

Fortuna rerum. Ludimur, Asteri,

Umbris amicorum; et doloso

Verba simul placuere fuco,

5

Res esse stulti credimus. At simul

Sors infidelem corripuit rotam,

Gaudent recedenti sodales

Non eadem dare verba Divae.

Plerumque falsis nominibus placent

10

Humana. Rari pollicitis data

Aequamus: et minor loquaci

Relligio solet esse voto.

Oda XIX

Ex sacro Salomonis epithalamio.

(Similis est dilectus meus capreae,

hinnuloque cervorum.)

Vitas sollicitae me similis caprae,

Quam vel nimbisoni sibilus Africi,

Vel motum subitis murmur Etesiis

Vano corripit impetu.

5

Nam seu prima metum bruma trementibus

Incussit foliis, sive Diespiter

Elisit resonis tela Cerauniis,

Incerta trepidat fuga.

Atqui non ego te quaerere desinam,

10

Clamatura retro, «Christe, revertere»: et

Rursus, cum rapido fugeris impetu,

Clamatura, «Revertere.»

O seu te Libani terga virentia,

Seu formosa rubrae culta Bethuliae,

15

Seu pinguis Solymae, sive procul cavae

Cingunt rura Capharniae;

Tandem sollicitae pone modum fugae.

Nam non effugies, te mihi sedulis

Aether excubiis prodet, et aureis

20

Prodet Cynthia cornibus.

Te neglecta gemunt litora, te procul

Suspirat tacitis aura Favoniis,

Te noctis vigiles, te mihi vividis

Signant sidera nutibus.

Oda XXIV

Dirae in Herodem.

Devota sacrae progenies domus!

Fatale monstrum! Prodigialium

Monstrum parentum! Seu Libyssa

Marmaricis lea pavit antris,

5

Seu te maligno sidere degener

Pardus marita tigride prodidit,

Furoris heredem paterni;

Sive gregis populator Afri

Nudum sub alto destituit iugo;

10

Seu belluosis fluctibus exspuit

Irata tempestas nocentem

Alitibusque ferisque praedam;

Tuo severas pectore marmora

Duxere venas, marmora rupibus

15

Decisa, quas Gaetula caelebs

Deucalion super arva iecit:

Te sede primum livida regia

Megaera fixit: Tisiphone dedit

Sceptrum cruentandum feraeque

20

Imposuit diadema fronti; et

Regale nuper cum premeres ebur

Adsedit altis fulta curulibus,

Et per Palaestinos Tyrannis

Explicuit sua signa campos.

25

Tremensque et atrum sanguinea manu

Telum coruscans secum Odia, et Minas

Caedemque et insanos Tumultus,

Funeraque et populorum iniquas

Strages, et indignum excidium retro

30

Lactantis aevi traxit, et inclyta

Regnorum, inexhaustasque longis

Cladibus evacuavit urbes.

Illam et parentum dira gementium

Lamenta, Questusque, et Gemitus retro,

35

Luctusque vicatim secuti, et

Irriguis Lacrymae catervis.

Quod si caducis decidit amnibus

Praesagus imber, quid pluvias sequi

Cunctantur ultrices procellae,

40

Et volucrum strepitu quadrigarum

Incussus aether pigra tonitrua et

Immugientum fulmina nubium

Compescit, indulgentque metae

Aeriis vaga tela pennis?

45

At nil trisulcis Acroceraunia

Deiecta flammis, nil Rhodopes iugum,

Quassaeve peccavere cautes

Emathiae, nisi forte dirum

Inominatis marmora partubus

50

Fudere monstrum: rumpite, rumpite

Montesque, fecundasque regum

Fulmina praecipitate rupes.

Exspiret auras; occidat, occidat

Funestus, execrabilis, efferus

55

Sector; crematuramque taxum

Ipse super cumulumque regni

Summum cadaver fumet, et aera

Caelumque diro liberet halitu

Fatale monstrum, dissidentum

60

Ludibrium Furiarum, et Orci.

Perrumpe tractus inpenetrabiles

Ignava tellus, desuper ardua

Volvente saxorum ruina:

Quam pelagus super, et refusis

65

Bis terque Nereus Syrtibus insonet.

Audimur. Ingens sidera verberat,

Spumamque, limumque, et rapaces

Oceanus glomeravit undas:

Iam nutat aether, iam barathrum prope,

70

Vastisque campi dissidiis hiant:

Iam fractus illabetur orbis

Sacrilego capiti. I, profunda

Inexpiato pollue Tartara

Tyranne leto: solus et igneum

75

Insume Cocytum, et frementem

Sulphureis Acheronta ripis.

Oda XXV

Ex sacro Salomonis epithalamio.

(Fulcite me floribus, etc.

Adiuro vos, filiae Ierusalem, ne suscitetis, etc.

Ecce iste venit, saliens in montibus,

transiliens colles, etc.)

Me stipate rosariis,

Me fulcite crocis, me violariis,

Me vallate Cydoniis,

Me canis, sociae, spargite liliis:

5

Nam visi mora Numinis

Mi sacris animam terret in ignibus.

Vos o, vos ego filiae

Caelestis Solymae; vos Galaditides,

Vos o per capreas ego

10

Errantesque iugis hinnuleos precor,

Antiqui genus Isaci,

Quae saltus Libani, quae viridem vago

Carmelum pede visitis,

Nymphae nobilium gloria montium:

15

Ne vexate tenacibus

Acclinem violis: neu strepitu pedum,

Neu plausae sonitu manus

Pacem solliciti rumpite somnii:

Donec sponsa suo leves

20

Somnos ex oculis pollice terserit:

Donec Lucifer aureus

Rerum paciferum ruperit otium.

Summis ecce venit iugis

Formosae soboles matris, et unica

25

Formosi soboles patris:

Silvarumque super colla comantium, et

Intonsum Libani caput,

Magnorumque salit terga cacuminum, ac

Proceras nemorum domos

30

Prono transiliens praeterit impetu:

Veloci similis caprae

Quae visis humili in valle leonibus

Per praerupta, per ardua

Sublimi volucris fertur anhelitu.

Liber III

Oda IV

Ad Egnatium Nollium.

fortunae inconstantiam standum esse.

Ad Egnatium Nollium.

fortunae inconstantiam standum esse.

Sive te molli vehet aura vento,

Sive non planis agitabit undis,

Vince Fortunam, dubiasque Nolli,

Lude per artes.

5

Riserit? Vultum generosus aufer.

Fleverit? Dulci refer ora risu:

Solus et semper tuus esse quovis

Disce tumultu.

Ipse te clausus modereris urbem

10

Consul aut Caesar, quoties minantum

Turba fatorum quatient serenam

Pectoris arcem.

Cum leves visent tua tecta casus,

Laetus occurres: praeeunte luctu

15

Faustitas et pax subeunt eosdem

Saepe Penates.

Dextra sors omnis gerit hoc sinistrum,

quod facit molles: habet hoc sinistra

Prosperum, quem nunc ferit, imminentes

20

Durat in ictus.

Ille qui longus fuit, esse magnus

Desinit maeror. Facilem ferendo

Finge Fortunam; levis esse longo

Discit ab usu.

Oda VI

Ad Marcum Silicernium.

animi petuntur.

Nunquam praecipiti credulus alea

Cum Fatis avidas composui manus,

Ut mecum taciti foedere proelii

Aequa pace quiescerent.

5

Quid Fortuna ferat crastina, nesciam,

Heres ipse mei. Quas dedit, auferet;

Non avellet opes, quae procul extimo

Semotae spatio iacent.

Quae possunt adimi, non mea credidi;

10

Nunquam pauperior, si meus integer.

Regnum, Marce, mei, si bene de meis

Vectigalia censibus

Intra me numerem. Pars animi latet

Ingens, divitibus latior Indiis,

15

Quo non ter spatio longius annuo

Itur navibus, aut equis.

Sed mens assiduum visitur in diem

Hospes saepe sui; non ebur aut novas

Mercatura dapes, ipsa sui satis

20

Dives, si sibi cernitur.

Oda XII

Ad Aurelium Fuscum.

incertaque esse.

Si primum vacuis demere corticem

Rebus, Fusce, velis, cetera diffluunt

Vernae more nivis, quae modo nubium

Leni tabuit halitu.

5

Formosis reseces fortia; displicent.

Externis trahimur; si male Dardanis

Respondens Helenae pectus amoribus

Famosus videat Paris,

Nusquam per medii proelia Nerei

10

Ventorumque minas splendida deferat

Graii furta tori. Sed bene mutuo

Rerum consuluit iugo

Naturae Dominus, quod niveis nigra,

Laetis occuluit tristia. Qui bona

15

Rerum de vario deliget agmine,

Consulto sapiet Deo.

Liber IV

Oda III

Ad Caesarem Pausilipium.

Regnum sapientis.

Late minaces horruimus Lechi

Regnare Thracas. Latius imperat,

Qui solus, exemptusque vulgo

Certa sui tenet arma voti.

5

Imbelle pectus parce fidelibus

Munire parmis; neu latus aspero

Lorica cinctu, neu decorum

Arcus amet pharetraeque collum.

An Cimber, an te lectus ab ultimis

10

Pictus Britannis ambiat, an Geta,

Nil allabores; ipse miles,

Ipse tibi pugil, ipse ductor.

Exile regnum, Pausilipi, sumus:

Sed se obsequentem qui sibi subdidit,

15

Hic grande fecit, si suasmet

Ipse roget peragatque leges.

Armata regem non faciet cohors,

Non tincta vulgi purpura sanguine,

Aut nobili stellatus auro

20

Frontis apex, teretique gemma.

Rex est, profanos qui domuit metus:

Qui cum stat unus, castra sibi facit;

Casumque fortunamque pulchro

Provocat assiduus duello.

25

Non ille vultum fingit ad improbi

Decreta vulgi, non popularia

Theatra, non illum trophaea,

Non volucri movet aura plausu.

Beatus, a quo non humilem gravis

30

Fortuna vocem, non tumidam levis

Expressit umquam curiosis

Dum tacitus premit ora fatis.

Ad prima si quis vulnera non gemit,

Solo peregit bella silentio:

35

Celare qui novit sinistros,

Ille potest bene ferre casus.

Ille, et caducis se licet undique

Suspendat auris pontus, et in caput

Unius et flammas, et undam, et

40

Vertat agens maria omnia Auster,

Rerum ruinas, mentis ab ardua

Sublimis aula non sine gaudio

Spectabit, et late ruenti

Subiciens sua colla caelo

45

Mundum decoro vulnere fulciet;

Interque caeli fragmina, lugubre

Telluris insistet sepulchrum, ac

Incolumis morientis aevi

Heres, ab alto prospiciet, magis

50

Haec magna quam sint quae pedibus premit,

Quam quae relinquet; iam tum Olympi

Non dubius moriturus hospes.

Quo cum volentem fata reduxerint,

Nil interest, an morbus, an hosticus

55

Impellat ensis, quo supremum

Urget iter. Semel advehemur

Quam navigamus semper in insulam,

Seu lata magnis stravimus aequora

Regis carinis, seu Quirites

60

Exigua vehimur phaselo.

Illo beatum margine me meus

Exponat asser. Cur ego sistere

Aeterno reformidem quietus

Litore, si peritura linquam?

Oda X

Ad Q. Dellium.

vitam esse instituendam.

Delli, si populo duce

Vitae degenerem carpimus orbitam,

Erramus; procul arduis

Virtus se nimium seposuit iugis.

5

Illuc quo via tritior,

Hoc est certa minus. Longus inutili

Error nectitur ordine:

Et mores populum, non ratio trahit.

Casu vivitur, et viam

10

Non metam premimus, qua praeeuntium

Per vestigia civium

Insanae strepitus plebis, et improbae

Voces invidiae vocant.

Exemplis trahimur et trahimus retro;

15

Soli nemo sibi est malus,

Nulli vita sua est: dum vaga postero

Turbam turba premit gradu,

Sunt primi exitio saepe sequentibus.

Me Parnassus et integer

20

Plebeiis Helicon coetibus eripit

Sublimem; unde vagantium

Errores animorum et male desidis

Vulgi damna patent. Iuvat

Ex alto intrepidum colle iacentia

25

Despectare pericula, et

Cautum non propriis vivere casibus.

Oda XI

Ad Sigismundum Laetum.

silentium commendat.

Laete, quid cassis sequimur fugacem

Gloriam telis? Fugit illa Mauri

More, vel Parthi, regeritque ab ipso

Vulnera tergo.

5

Hospes unius negat esse tecti

Garrulus vulgi favor: hic inani

Aure rumores legit, inde veris

Falsa remiscet.

Hic velut nidum positurus haesit,

10

Mox ubi vano vacuum tumultu

Pectus illusit, tacitis in altum

Subsilit alis.

Vera laus sciri fugit. Ipse pulcher

Se sua Titan prohibet videri

15

Luce: qui totus potuit latere

Maior habetur.

Qui premit sacram taciturnitate

Pectoris gazam, bene non silenti

Tutus in vulgo, bene suspicaci

20

Regnat in aula.

Praeterit mutas bene cymba ripas;

Quae simul raucis strepuere saxis,

In latus cautam sapiens memento

Avertere proram.

Oda XII

Ad Ianum Libinium.

Solitudinem suam excusat.

Quid me latentem sub tenui lare

Dudum moretur, cum mihi civium

Amica certatim patescant

Atria, saepe rogas Libini.

5

Me plenus. Extra quid cupiam? Meo

In memetipsum clausus ab ostio,

In se recedentis reviso

scenam animi, vacuum relustro

Vitae theatrum, sollicitus mei

10

Spectator, an quae fabula prodii

Matura procedam, et supremo

Numinis excipienda plausu.

Omnes recenset numen, et approbat

Vel culpat actus: quo mea iudice

15

Si scena non laeve peracta est,

Sim populo sine teste felix.

Odi loquacis compita gloriae

Plebeia: quam cum fama faventibus

Evexit auris, saepe misso

20

Invidiae stimulata telo,

Aut invidentum territa vocibus,

Parum obstinatis et male fortibus

Dimittit alis. Illa nudam

Plangit humum, lacerosque saxis

25

Affligit artus. Me melius tegat

Privata virtus, et popularia

Numquam volaturum per ora

Celet iners sine laude tectum.

Semota laudem si meruit, vetat

30

Audire virtus. Tutius invidi

Longinqua miramur: propinquis

Laevus amat comes ire Livor.

Oda XIII

Ad Caesarem Pausilippium.

Adversa constanti animo ferenda esse.

Si quae flent mala lugubres

Auferrent oculi, Sidoniis ego

Mercarer bene lacrymas

Gemmis, aut teretum merce monilium.

5

At ceu rore seges viret,

Sic crescunt riguis tristia fletibus.

Urget lacryma lacrymam;

Fecundusque sui se numerat Dolor.

Quem fortuna semel virum

10

Udo degenerem lumine viderit,

Illum saepe ferit; mala

Terrentur tacito fata silentio.

Ne tu, ne tua fleveris

Quae tu, care, vocas, Pausilipi, mala;

15

Quam pellunt lacrymae, fovent

Sortem: dura negant cedere mollibus.

Siccas si videat genas,

Durae cedet hebes sors patientiae.

Oda XIV

Ad Crispinum Laevinium.

caneret, respondet.

Cum meam nullis humeros onustus

Sarcinis tecum patriam reviso

Laetus, et parvo mihi cumque dives

Canto viator.

5

Tu siles maestum: tibi cura Musas

Demit, et multi grave pondus auri,

Quaeque te quondam male fida rerum

Turba relinquet.

Dives est qui nil habet; illa tantum

10

Quae potest certa retinere dextra

Seque fert secum vaga quo migrare

Iussit egestas.

Quid mihi, qui nil cupiam, deesse

Possit? Umbrosi placet una Pindi

15

Vallis: o sacrum nemus, o iocosae

Rura Camenae!

Quae meos poscet via cunque gressus,

Delphici mecum, mea regna, colles

Itis, et fessum comitante circum-

20

Sistitis umbra.

Me Gothus saevis religet catenis,

Me Scythes captum rapiat; soluta

Mente, vobiscum potero tremendos

Visere reges.

Oda XV

Ad Munatium.

taedio plenum esse.

Nil est, Munati, nil, iterum canam,

Mortale, nil est, immedicabilis

Inane taedi. Clarus olim

Sol proavis atavisque, nobis

5

Parum salubris, nec macula reus

Damnatur una; quicquid in arduo

Immortale mortales Olympo

Vidimus, invidiae caduca

Fuscamus umbra. Non placet incolis

10

Qui Sol avitis exoritur iugis;

Aut prisca quae dudum paternam

Luna ferit radiis fenestram.

Caelo quotannis, et patriis leves

Migramus arvis; hunc tepidae vocant

15

Brumae Batavorum, huic aprici

Ausoniae placuere soles.

Frustra; fideles si dominum retro

Morbi sequuntur, nec tacitus Dolor

Absistit, aut Veiente curru,

20

Aut Veneta comes ire cymba.

Tandemque nobis exulibus placent

Relicta; certam cui posuit domum

Virtus, huic nunquam paternae

Fumus erit lacrymosus aulae.

25

Virtus agresti dives in otio

Sese ipsa claudit finibus in suis

Plerumque, et insonti quietum

In palea solium reclinat.

Oda XIX

Ad Iesum Opt. Max.

ubi pascas, ubi cubes in meridie.

Dicebas abiens: Sponsa vale; simul

Vicisti liquidis nubila passibus.

Longam ducis, Iesu,

In desideriis moram.

5

Ardet iam medio summa dies polo,

Iam parcit segeti messor, et algidas

Pastor cum grege valles,

Et pictae volucres petunt.

At te quae tacitis detinet otiis

10

O Iesu regio! quis mihi te locus

Caecis invidet umbris,

Aut spissa nemorum coma?

Scirem quo iaceas caespite languidus,

Quis ventus gracili praeflet anhelitu,

15

Quis rivus tibi grato

Somnum praetereat sono;

Ah! ne te nimio murmure suscitent

Nostrae diluerent flumina lacrymae,

Et suspiria crudis

20

Miscerentur Etesiis.

Oda XXI

Ex sacro Salomonis Epithalamio.

imber abiit et recessit, etc.

Fallor, an Elysii laeva de parte sereni

Me mea vita vocat?

Surge soror, pulchris innectito lora columbis;

Pulchrior ipsa super

5

Scande rotas, Libanique levem de vertice currum

Has age flecte domos.

Ad sua decidui fugiunt vestigia nimbi,

Turbidus imber abit:

Ipsa sub innocuis mitescunt fulmina plantis,

10

Ipsa virescit hiems.

Interea sacris aperit se scena viretis

Sub pedibusque tibi

Altera floret humus, alterque vagantia laetus

Sidera pascit ager.

15

Hic etiam trepidi pendent e rupibus haedi,

Praecipitesque caprae;

Hinnuleique suis, passim dum flumina tranant,

Luxuriantur aquis.

It Leo cum Pardo viridis de colle Saniri

20

Mitis uterque regi,

Cumque suo passim ludunt in montibus agno

Exsuperantque iuga.

Plurimus hos circum tacito pede labitur amnis,

Pumicibusque cavis

25

Per violas lapsae, per declives hyacinthos,

Exspatiantur aquae.

Lene fluunt rivi, muscosis lene susurrus

Murmurat e scopulis.

In vitrio pisces saliunt hilares crystallo,

30

Dulce queruntur aves.

Nec vero, si maesta placent solatia caelo

Flebile murmur abest;

Nam sibi dum vestro regemunt ex orbe palumbes,

Huc sonus ille venit.

35

Sic dum se viduo solatur carmine turtur,

Gaudia nostra placent.

Cetera non desunt, pronis vindemia pendet

Officiosa botris;

Hic etiam vulgo violas, albentia vulgo

40

Ungue ligustra leges:

Ipsa tibi, leti succos oblita priores,

Mitia poma cadent:

Ipsae matura labentur ab arbore ficus,

Percutientque sinum.

45

Interea falcem vindemia nescit, aratrum

Saucia nescit humus.

Ipsae sponte virent segetes, innoxius ipse

Messibus albet ager.

Praebent hospitium platani: praebet formosos

50

Graminis herba toros.

Caedua Pachaeos sudant opobalsama nimbos;

Et genialis odor

Aspirat, quoties nutantibus hinc atque illinc

Ingruit aura comis.

55

Surge; quid indignos ducis per taedia soles?

Surge, age, cara soror.

Ecce tuis ipsae iam circum frena columbae

Ingemuere moris.

Huc age, formosas formosior ipsa columbas

60

Hospita flecte soror.

Oda XXX

Ad Ianussium Skuminum.

Cum coniugi carissimae iusta persolveret.

Si tibi pollicitum numen, si fata fuissent

Aeternos fore coniugis annos,

Iure per assiduos (procerum fortissime) fletus

Ereptam quererere, Ianussi.

5

Quem pietas, quem non moveat non tristibus unquam

Arx animi concussa procellis,

Et pudor, et proni niveo de pectore sensus,

Et regina modestia morum,

Aut bona sedulitas, aut non incauta futuri

10

Praesagae solertia mentis?

Provida sed longum magnis virtutibus aevum

Non audent promittere fata:

Nec possunt, si quae maturavere, profanis

Astra diu committere terris.

15

Nunc adeo parces longis onerare querelis

Depositum repetentia magnum,

Ingentes animi gazas, et robur, et auro

Incoctum bene pectus honesto.

Sic Tanaquil, sic quae cunctantem Claudia rexit

20

Virginea cervice Cybellen,

Quaeque maritali successit Thessala fato,

Et Latiis vaga Cloelia ripis;

Ante diem raptae vivunt post funera, vatum

Perpetuos in carmine fastos.

25

Illa quidem non, si surdos ad carmina Manes

Orphea testudine vincam,

Eductas adamante fores, et ahenea rumpat

Elysii pomoeria muri,

Reddaturque tibi. Stat nulli ianua voto,

30

Nullis exorata poetis.

Sunt tamen exiles insigni in limine rimae

Qua possint arcana videri;

Hac ego, si nullos fallunt insomnia Manes,

Aut vidi, aut vidisse putavi

35

Errantem campo in magno, quem gemmea circum

Perspicuis stant moenia portis:

Auro prata virent; arbor crinitur in aurum;

Crispantur violaria gemmis,

Quae nec Apellaeus liquor, nec pulchra trigoni

40

Assimulent mendacia vitri.

Centum ibi formosis in vallibus Heroinae

Aeternum Paeana frequentant.

Stant virides campo stellae, madidisque corusca

Connivent sibi sidera flammis.

45

Illa inter medias parvo comitata nepote

Et roseo vivacior ore,

Ibat ovans, grandemque sibi, grandemque nepoti

Nectebat de flore coronam.

Cetera me vetuit magni caligo sereni

50

Mortali percurrere visu.

Nec tu plura velis; satis est, cui fata dederunt

Aeternis mutasse caduca.

Oda XXXII

Ad Albertum Turscium.

De suis somniis et lyricis.

Tursci, seu brevior mihi

Seu pernox oculos composuit sopor,

Pennas Somnia levibus

Affigunt humeris; iamque virentia

5

Laetus prata supervolo,

Qua se cumque novum molle tumentibus

Campis explicuit nemus,

Herbosaeque patet scena superbiae:

Mox et nubibus altior,

10

Mixtus flumineis ales oloribus,

Vivos despicio lacus,

Et dulci volucrem carmine mentior.

Iam tunc nubila, iam mihi

Blandis dissiliunt fulmina cantibus;

15

Et quae plurima circuit

Collum, punicea vincior Iride.

Idem iam vigil, et meus,

Non ingrata simul somnia dispuli,

Cum ter mobilibus lyram

20

Percussi digitis, immemor et ducis

Nil sectator Horatii,

Sublimis liquidum nitor in aera;

Et nunc litora, nunc vagas

Siccis traiciens passibus insulas,

25

Nil mortale mei gero, et

Iam nil sollicito debeo ponderi.

Tursci, saepe tamen mones

Olim ne veteri clarior Icaro

Veris fabula casibus

30

Mutem Parrhasii nomina Balthiri.

Frustra; nam memor Icari,

Addo stultitiae consilium brevi:

Nam, seu dormio, me torus,

Seu scribo, stabili sella tenet situ.

Oda XXXIV

Ad Quintum Tiberinum.

Divitem nunquam, Tiberine, dices,

Cuius Eois potiora glebis

Rura fortunae sine faece pulcher

Rivus inaurat;

5

Quem per insignes geniale ceras

Stemma claravit; vaga quem per urbes

Quem per et gentes radiante vexit

Gloria curru.

Pauper est, qui se caret; et superbe

10

Ipse se librans, sua rura latam

Addit in lancem, socioque fallens

Pondus in auro.

Ceteris parvus, sibi magnus uni,

Ipse se nescit, pretioque falsae

15

Plebis attollit, propriaque se mi-

ratur in umbra.

Splendidam vera sine luce gazam,

Turgidum plena sine laude nomen

mitte; te solo, Tiberine, disces

20

Esse beatus.

Oda XXXV

Ad Paulum Coslovium.

Iam pridem tepido veris anhelitu

Afflarunt reduces arva Favonii;

Iam se florida vernis

Pingunt prata coloribus:

5

Stratus frugiferis Vilia puppibus

Grato praeter abit rura silentio,

Quamvis proximus omni

Collis personet alite;

Quamvis et viridi pastor ab aggere

10

Dicat graminea carmina fistula,

Et qui navita debet

Plenis otia carbasis.

Aequas Palladiis, Paule, laboribus

Interpone vices. Cras simul aureo

15

Sol arriserit ore

Summorum iuga montium,

Scandemus viridis terga Luciscii,

Qua celsa tegitur plurimus ilice,

Et se praetereuntum

20

Audit murmura fontium.

Illinc e medio tota videbitur

Nobis Vilna iugo; tota videbitur

Quae Vilnam sinuosis

Ambit Vilia flexibus.

25

Illinc picta procul quae radiantibus

Fulgent fana tholis, et geminam super

Despectabimus arcem,

Magni regna Palaemonis.

Ut longo faciles Pacis in otio

30

Se tollunt populi! nam tria tertio

Surrexere sub anno

Priscis templa Quiritibus;

Et qua conspicuis se Gediminia

Iactant saxa iugis, et Capitolium,

35

Et quae tecta superbis

Intrant nubila turribus.

Auget magna Quies: exiguus labor

in maius modico provenit otio.

Hinc et terga virentum

40

Late prospice collium.

Quae nunc mobilibus nutat Etesiis,

Segni cana stetit sub nive populus:

Qui nunc defluit, alta

Haesit sub glacie latex:

45

Qui nunc purpureis floret ager rosis,

Immoto sterilis delituit gelu:

Verno quae strepit ales,

Hiberno tacuit die.

Ergo rumpe moras, et solidum gravi

50

Curae deme diem; quem tibi candidus

Spondet vesper, et albis

Cras Horae revehent equis.