Planctus

Textus:

Patrologia Latina, vol. 178

ed.: J.-P. Migne, Paris 1855

Planctus I

Planctus II

Planctus III

Planctus IV

Planctus V

Planctus VI

______________________________________________________________________________

I

Petri Abaelardi planctus super

Dinae filiae Jacob

Abrahae proles Israel nata,

Patriarcharum sanguine clara,

Incircumcisi viri rapina,

Hominis spurii facta sum praeda.

Generis sancti macula summa,

Plebis adversae ludis illusa!

Vae mihi miserae

Per memet perditae!

Quid alienigenas juvabat me cernere?

Quam male sum cognita volens has cognoscere?

Vae mihi miserae,

Per memet perditae!

Sichem in exitium

Nate tui generis,

Nostris in opprobrium

Perpes facta posteris!

Vae tibi misero

Per temet perdito!

Frustra circumcisio

Fecit te proselytum,

Non volens infamiae

Tollere praeputium.

Vae tibi misero

Per temet perdito!

Coactus me rapere,

Mea raptus specie,

Quovis expers veniae

Non fuisses judice.

Non sic censuistis,

Simeon et Levi,

In hoc facto nimis

Crudeles et pii.

Innocentes coaequastis

In poena nocenti,

Quin et patrem perturbastis,

Ob haec execrandi

Amoris impulsio,

Culpae sanctificatio,

Quibus sunt judicio

Culpae diminutio?

Levis aetas juvenilis

Minusque discreta,

Ferre minora discretis

Debuit in poena.

Ira fratrum ex honore

Fuit lenienda,

Quem his fecit princeps terrae

Ducta peregrina.

Vae mihi,

Vae tibi,

Miserande juvenis,

In stragem

Communem

Gentis tantae concidis!

II

Planctus Jacob super fillos suos

Infelices filii,

Patre nati misero,

Novo meo sceleri

Talis datur ultio.

Cujus est flagitii

Tantum damnum passio,

Quo peccato merui

Hoc feriri gladio?

Joseph decus generis,

Filiorum gloria,

Devoratus bestiis

Morte ruit pessima.

Simeon in vinculis

Mea luit crimina;

Post matrem et Benjamin

Nunc amisi gaudia.

Joseph fratrum invidia,

Divina pollens gratia,

Quae, fili mi, praesagia

Fuerunt illa somnia!

Quid sol, quid luna, fili mi,

Quid stellae, quid manipuli,

Quae mecum diu contuli,

Gerebant in se mystici?

Posterior natu fratribus,

Sed amore prior omnibus,

Quem moriens mater Bennonim,

Pater gaudens dixit Benjamin.

Blanditiis tuis miserum

Revelabas patri sennium,

Fratris mihi reddens speciem

Et decora; matris faciem.

Pueriles naeniae

Super cantus omnes

Orbati miseriae

Senis erant dulces.

Informes in facie

Teneri sermones,

Omnem eloquentiae

Favum transcendentes.

Duorum solatia

Perditorum maxima

Gerebas in te, fili!

Pari pulchritudine

Repraesentans utrosque,

Reddebas sic me mihi.

Hinc tecum hos perdidi,

Et plus justo tenui

Hanc animam, fili mi.

Aetate tu parvulus,

In dolore maximus,

Sicut matri sic patri.

Deus, cui servio,

Tu nos nobis facito

Apud te conjungi.

III

Planctus virginum Israelis super

filia Jephtae Galaditae

Ad festas choreas coelibes

Ex more venite virgines!

Ex more sint odae flebiles,

Et planctus ut cantus celebres.

Incultae sint moestae facies

Plangentum et flentum similes,

Auratae sint longe ciclades,

Et cultus sint procul divites.

Galadithae virgo Jephtae filia

Miseranda patris facta victima,

Annuos virginum elegos,

Et pii carminis modulos

Virtuti virginis debitos

Per annos exigit singulos.

O stupendam plus quam flendam virginem!

O quam rarum illi virum similem!

Ne votum sit patris irritum,

Promissaque fraudet Dominum,

Per hunc solavit populum,

In suum hunc urget jugulum.

Victor hic de praelio

Dum redit cum populo,

Prior haec prae gaudio

Accurrit cum tympano

Quam videns et gemens pater anxius

Dat plausum in planctum voti conscius.

Triumphum in luctum vertit populus.

Decepisti, filia,

Me, dux ait, unica,

Et decepta cujus

Nostra lues gaudia,

Quamque dedit Dominus

Perdit te victoria.

Illa refert: Utinam

Mea ignorantia

Tantae rei victimam

Aptet sic placidam.

Immolare filium

Volens Abraham,

Non hanc apud Dominum

Habuit gratiam,

Ut ab ipso puerum

Vellet hostiam.

Puerum qui respuit,

Sic puellam suscipit.

Quod decus sit sexus mei percipe,

Uteri qui tui fructus inspice.

Quid enim, quid tibi sit hoc gloriae,

Ut sexu sic animo

Vir esto, nunc obsecro.

Nec meae nec obstes tuae,

Si tuae praeferre me vis animae,

Exemploque pravo cunctos laedere.

Sinat te delectio,

Proferat hanc Domino,

Unaque tu Dominum

Offendes cum populo,

Amittas et propterea

Displicendo Domino.

Hoc est hic crudelitas,

Sed pro Domino pietas,

Qui, ni vellet hostiam,

Non daret victoriam.

Solvens ergo debitum,

Placa, pater, Dominum,

Ne forte quum placitum

Erit, non sit licitum.

Quod ferre non trepidat

Virgo tenera,

Inferre sustineat

Viri dextera.

Sponsio quae obligat

Voti propria.

Sed duorum mensium

Indulgebis spatium,

Quo valles et colles cum sodalibus

Peragrans et plorans vocem planctibus,

Quod sic me semine privet Dominus.

Sitque legis sanctio

Mea maledictio!

Non sit remedio

Mundae carnis hostia,

Quam nulla pollutio,

Nulla novit macula;

His gestis rediit ad patrem unica;

Secreti thalami subintrans abdita,

Lugubris habitus deponit tegmina.

Quae statim ingressa balneum,

Circumstante choro virginum,

Fessam se refovet paululum

Et corpus pulvere squalidum

Laboremque viae languidum

Mundat ac recreat lavacrum.

Varias unguenti species

Auratae continent pixides,

Quas flentes afferunt virgines.

His illam condiunt

Aliae, capillos componunt

Reliquae, ut praeparent Domino.

Egressa post paululum,

Virgo tota balneum,

Mittit patri nuntium:

Ut aram extruat,

Ignem acceleret,

Dum ipsa victimam interim praeparet;

Quae Deo convenit,

Principem condecet.

O quantis ab omnibus

Istud ejulantibus

Nuntium excipit!

Urget dux populum,

Ut haec accelerent,

Et illa virgines

Ut cultum praeparent,

Et tanquam nuptiis

Morti se praeparent.

Illa byssum propriis,

Madefactum lacrymis

Porrigit, haec humidam

Fletu suo purpuram.

Auro, gemmis, margaritis

Variatam est monile,

Quod sic pectus ornat,

Et ut ornet magis inde;

In aures et annuli,

Cum armillis aurei

Virginis tenerrimum

Onerant corpusculum.

Rerum pondus et ornatus

Moram virgo jam non ferens,

Lecto surgit et repellit,

Quae restabant ita dicens:

Quae nuptae satis sunt,

Periturae nimis sunt.

Mox quem patri detulit,

Ensem nudum arripuit,

Quid plura, quid ultra dicimus

Quid fletus, quid planctus gerimus?

Ad finem quod tamen cepimus

Plangentes et flentes ducimus.

Collatis circa se vestibus

In arae succensae gradibus,

Traditur ab ipsa gladius;

Peremit hanc flexis genibus.

0 mentem amentem judicis,

0 zelum insanum principis,

0 patrem, sed hostem generis,

Unicae quod nece diluit!

Hebraeae dicite virgines,

Insignis virginis memores,

Inclytae puellae Israel,

Hac valde virgine nobiles!

IV

Planctus Israel super Samson

Abyssus vere multa

Judicia Deus tua,

Eo plus formidanda,

Quo magis sunt occulta,

Et quo plus est ad illa

Quaelibet vis infirma.

Virorum fortissimum

Nuntiatum per angelum,

Nazarenum inclytum,

Israelis clypeum,

Cujus cor ut saxeum

Non fleat sic perditum;

Quem primum Dalida

Sacra cesarie,

Hunc hostes postea

Privarunt lumine.

Exhaustus viribus,

Orbatus oculis,

Molae fit deditus,

Athleta nobilis.

Clausus carcere,

Oculorumque lumine

Jam privatus, quasi geminis

Ad molam sudans tenebris oppressus.

Ludos martios

Plus exercere solitos,

Frangit artus.

Quid tu, Dalida,

Quid ad haec elicis impia?

Quid fecisti, quaenam munera,

Per tanta tibi scelera conquiris?

Nulla gratia

Per longa manet tempora

Proditori.

Hos cibario

Vix sustentat edulio,

Jumentorum quod et durus

Labor hunc et insolitus

Sumit rarus, crebris stimulis

Agitatus et ab aemulis

Ut jumentum.

Renatis jam viribus,

Reparatis juribus,

Tremulentis hostibus,

Caesui inducitur,

Ut morte doloribus

Finem ponat omnibus.

A jocis ad seria,

Fertur mens diu concita,

Tam laeva quam dextera

In columnis applicita,

Hostium et propria

Miscet dolor funera.

O semper fortium

Ruinam maximam,

Et in exitium

Creatam feminam!

Haec patrem omnium,

Dejecit protinus,

Et mortis poculum,

Propinat omnibus.

David sanctior,

Salomone prudentior

Quis putetur?

Aut quis ineptus

Magis per hanc fatuus

Reperitur?

Quis ex fortibus

Sicut Samson fortissimus

Enervatur?

Adam nobile,

Divinas plasma dexterae,

Mox haec stravit;

Quam in proprium

Acceperat auxilium,

Hostem sensit.

Ex tunc femina

Virorum tela maxima

Fabricavit.

Sinum aspidi

Vel igni pectus aperi,

Quisquis sapis,

Quam femineis

Te committas illecebris,

Nisi malis ad exitium

Properare certissimum

Cum praedictis.

V

Planctus David super Abner filio

Ner quem Joab occidit

Abner fidelissime,

Bello strenuissime,

Amor ac deliciae

Militaris gloriae,

Quod vis non praevaluit,

Dolus in te potuit;

Per quem peris perditus

Par ejus sit exitus.

Nullis dignus fletibus,

Quos tuus dat omnibus

Dolus execrabilis.

Casus miserabilis

Cogit ad continuas

Hostem quoque lacrymas,

Dissolvitque pietas

Mentes adamantinas,

Hostis regni dum fuisti manifestus

Semper claris et triumphis sublimatus.

Multis damnis nos mulctasti,

Nulla passus armis potens,

Sensu potens,

Vir perfectus,

Israelis fortis murus,

Vide mecum inimicus,

Et amicus eras summus!

Tandem nostris cedens votis,

In his foedus et spe pacis,

Arma ponis male tutus,

Dum timendum tibi credidisti,

Periculis cunctis providisti.

Fide nostra fidens corruisti,

Qua de tua vir verax pensasti,

Armati qui horruit

Nomen Abner,

Inermi praevaluit

Tibi Abner.

Nec in via congredi tecum ausus,

Portas urbis polluit per hoc scelus.

Milites militiae,

Ducem tantum

Lacrymantes plangite

Sic prostratum!

Principes justitiae

Sumant zelum

In tam execrabilem

Vindicandum.

VI

Planctus David super Saul et Jonathan

Dolorum solatium,

Laborum remedium,

Mihi mea cithara,

Nunc quo major dolor est,

Justiorque moeror est

Plus est necessaria.

Strages magna populi,

Regis mors et filii,

Hostium victoria,

Ducum desolatio,

Vulgi desperatio,

Luctu replent omnia.

Amalech invaluit

Israel dum corruit,

Infidelis jubilat

Philistaea

Dum lamentis macerat

Se Judaea.

Insultat fidelibus Infidelis populus;

In honorem maximum

Plebs adversa,

In derisum omnium

Fit divina.

Insultantes inquiunt:

«Ecce de quo garriunt,

Qualiter hos perdidit

Deus summus,

Dum a multis occidit

Dominus prostratus.»

Quem primum his praebuit,

Victus rex occubuit;

Talis est electio

Derisui,

Talis consecratio

Vatis magni.

Saul regum fortissime,

Virtus invicta Jonathae,

Qui vos nequit vincere,

Permissus est occidere.

Quasi non esset oleo

Consecratus dominico,

Scelestae manus gladio

Jugulatur in praelio.

Plus fratre mihi Jonatha,

In una mecum anima,

Quae peccata, quae scelera,

Nostra sciderunt viscera!

Expertes montes Gelboe,

Roris sitis et pluviae,

Nec agrorum primitiae

Vestrae succurrunt incolae.

Vae, vae tibi, madida

Tellus caede regia!

Quare te, mi Jonatha,

Manus stravit impia?

Ubi Christus Domini,

Israelque inclyti,

Morte miserabili

Sunt cum suis perditi?

Tu mihi nunc, Jonatha,

Flendus super omnia,

Inter cuncta gaudia

Perpes erit lacryma.

Planctus, Sion filiae,

Super Saul sumite,

Largo cujus munere

Vos ornabant purpurae.

Heu! cur consilio

Acquievi pessimo,

Ut tibi praesidio

Non essem in praelio?

Vel confossus pariter

Morirer feliciter,

Quum, quod amor faciat,

Majus hoc non habeat.

Et me post te vivere

Mori sit assidue,

Nec ad vitam anima

Satis est dimidia.

Vicem amicitiae

Vel unam me reddere,

Oportebat tempore

Summae tunc angustiae;

Triumphi participem

Vel ruinae comitem,

Ut te vel eriperem

Vel tecum occumberem,

Vitam pro te finiens,

Quam salvasti totiens,

Ut et mors nos jungeret

Magis quam disjungeret.

Infausta victoria

Potitus, interea,

Quam vana, quam brevia

Hic percepi gaudia!

Quam cito durissimus

Est secutus nuntius,

Quem in sua anima

Locuta est superbia!

Mortuos quos nuntiat

Illata mors aggregat,

Ut doloris nuntius

Doloris sit socius.

Do quietem fidibus:

Vellem ut et planctibus

Sic possem et fletibus!

Caesis pulsu manibus,

Raucis planctu vocibus

Deficit et spiritus.