Aratea

ca. 385

Textus:

Rufi Festi Avieni Carmina

ed. A. Holder, Innsbruck 1887/Hildesheim1965

___________________________________________________

Carminis incentor mihi Iuppiter! auspice terras

linquo Iove et celsam reserat dux Iuppiter aethram.

imus in astra Iovis monitu, Iovis omine caelum

et Iovis imperio mortalibus aethera pando.

5

Hic statio, hic sedes primi patris. iste paterni

principium motus, vis fulminis iste corusci,

vita elementorum, mundi calor, aetheris ignis

astrorumque vigor, perpes substantia lucis

et numerus celsi modulaminis. hic tener aer

10

materiaeque gravis concretio, sucus ab alto

corporibus caelo, cunctarum alimonia rerum,

flos et flamma animae. qui discurrente meatu

mentis primigenae penetralia dura resolvens

implevit largo venas operatus amore,

15

ordinis ut proprii foedus daret. iste calorem,

quo digesta capax solidaret semina mundus,

inseruit. rite hunc primum, medium adque secundum

vox secreta canit sibi, nam permixtus utrimque

et fultus sese geminum latus unus et idem est,

20

auctor agendorum propriique patrator amoris

et mundi vere factus pater. hic chaos altum

lumine perrupit, tenebrarum hic vincula primus

solvit et ipse parens rerum fluitantia fixit.

hic dispersa locis statuit primordia iustis,

25

hic digestorum speciem dedit, iste colorem

inposuit rebus sexuque inmixtus utroque

adque aevi pariter gemini, simul omnia lustrans,

sufficit alterno res semine. rerum opifex hic,

hic altor rerum, rex mundi, celsa potestas

30

aetheris adque Erebi, pigra inclinatio nodi,

insociabilium discretio iusta deorum.

cuius et extremum tellus opus, ignea cuius

lumina sunt late sol et soror: ille diei

tendat ut infusi rutilum iubar, altera noctis

35

ut face flammanti tenebrosos rumpat amictus,

ne desit genitis pater ullo in tempore rebus.

istius ille anni pulcer chorus, alta ut hebescat

terra gelu, ver ut blandis adrideat auris,

pulverulenta siti tellurem ut torreat aestas

40

et gravis autumni redeat fetura parentis.

hoc duce per tumidi ferimur freta gurgitis, isto

praeceptore solum gravibus versamus aratris.

iste modum statuit signis, hic rebus honorem

infundit, tenebris hic interlabitur aethrae,

45

viscera et aetherios animans genitabilis artus.

denique ne longum marcentia corda iacerent

mundanique ortus mens inmemor omnia sensim

vilia conciperet neque se subduceret umquam

fontis in aeterni primordia, quo velut amnis,

50

quem festina citis urget natura fluentis,

lapsu continuo ruiturae in corpora nostra

prorumpunt animae seriemque per aethera nectunt:

hic primum Cnidii radium senis intulit astris

mortalemque loqui docuit convexa deorum,

55

cur Hyperionios nepa circumflecteret ignis,

autumni reditu cur sub gelido Capricorno

bruma pruinosi iuga tristia, solveret anni,

cur spatium lucis, madidae cur tempora noctis

Libra celerque Aries demenso pondere Olympi

60

aequarent, qua parte polus sublimior alto

cardine caeruleas Thetidis non tangeret undas,

quis polus umbrifero lateat declivis in axe

et uaga palanti cur signa errore ferantur.

quae rursum ingenio numerisque Solensibus idem

65

Iuppiter efferri melius dedit, incola Tauri

musa ut Cecropios raperetur et Aonas agros.

Me quoque nunc similis stimulat furor edere versu

tempora, cum duris versare ligonibus arua

conveniat, cum velivolo dare carbasa ponto

70

et cum viticomo crinem tondere Lyaeo.

o mihi nota adyti iam numina Parnasei!

o per multa operum mea semper cura Camenae!

iam placet in superum visus sustollere caelum

adque oculis reserare viam per sidera. maior,

75

maior agit mentem solito deus, ampla patescit

Cirra mihi et totis se Helicon inspirat ab antris.